Biblioteka

Gradska biblioteka i čitaonica

Bibliotečka djelatnost u Budvi ima tradiciju dugu 145 godina. Danas Biblioteka raspolaže fondom od 85500 bibliotečkih jedinica, što je svrstava među najbogatije biblioteke u Crnoj Gori. Smještena je u nekadašnjoj zgradi „Zeta filma“, a u njen sastav ulazi i područno odjeljenje, Biblioteka „Stefan Mitrov Ljubiša“, koja se nalazi u Spomen-domu „Crvena komuna“ u Petrovcu. Biblioteka se može pohvaliti i izuzetno sadržajnim kulturnim programom koji obuhvata književne večeri, promocije časopisa i slično.

Kratak istorijat bibliotečke djelatnosti prije formiranja čitaonica

Počeci bibliotečke djelatnosti na području opštine Budva ne mogu se datirati i vezati isključivo za nastanak prvih čitaonica. Određene funkcije bibliotečke djelatnosti postojale su znatno ranije i vršile su ih manastirske biblioteke. Na području Budve postojalo je sedam pravoslavnih manastira i jedan benediktinski u samom gradu. Tolika koncentracija manastira na malom području nije zabilježena u drugim sredinama. Samo na teritoriji Paštrovića postojala su četiri manastira – Praskvica, Duljevo, Reževići i Gradište – u kojima su bile pohranjene bogate zbirke knjiga i starih dokumenata, a koje su razni osvajači tokom mnogih nasrtaja na ovaj kraj uništavali ili odnosili. I danas se u Praskvici nalazi bogata biblioteka starih i savremenih izdanja koja broji oko 8000 naslova i dostupna je javnosti za korišćenje. Među njima najstariji je Psaltir na starogrčkom iz 1692. godine, a najvrednija knjiga, vlasništvo manastirske biblioteke, jeste rukopisno Četvorojevanjđelje srpskoslovenske redakcije na 220 strana, ilustrovano likovima jevanđelista i optočeno srebrom. Analizirajući brojna paštrovska dokumenta, po broju i sadržaju, dolazi se do zaključka da je na ovom terenu pismenost bila razvijena od davnina, čak od 15. vijeka od kada datiraju pojedina dokumenta i isprave. Manastiri su, čuvajući vjeru, čuvali i etničke osobine, jezik i običaje naroda, i bili su prosvjetno-kulturna središta pri kojima su radile prve škole i nastajale prve biblioteke.
U neposrednoj blizini Budve postoji manastir Podmaine, bivša rezidencija crnogorskih vladika. Tu je bio sahranjen vladika Danilo, a Njegoš je u njemu boravio radeći na nekim svojim djelima.
Na južnim padinama lovćenskog masiva nalaze se ostaci manastira Stanjevići, koji je takođe imao biblioteku i bio rezidencija crnogorskih vladika: Save, Vasilija i svetog Petra.
Manastire je, kako je zabilježeno, posjećivao Dositej Obradović učeći djecu pismenosti, a u nekoliko navrata i Vuk Karadžić je boravio u njima. O bogatstvu zbirki knjiga u manastirima svjedoče brojni arhivski podaci, kao i prepiska Karadžićeva sa Vukom Vrčevićem i drugim ličnostima, koje su odnijele dosta vrijednih starih knjiga iz ovih manastira.
U srednjem vijeku u Budvi je postojala škola, u budvanskom Statutu pominje se učitelj. Zabilježeno je da je u XVII vijeku znameniti barokni libretista Krsto Ivanović podučavao budvansku djecu pismenosti.
U crkvi sv. Ivana, kao i u crkvi sv. Trojice, sačuvane su zbirke starih i vrijednih knjiga, poput Hronike dr Antuna Kojovića (četiri knjige).
Pri istraživanju i valorizaciji prošlosti ovog kraja, dolazi se do zaključka da je uloga ovih vjerskih institucija bila od presudnog značaja za razvoj bibliotečke djelatnosti u budvanskoj opštini.

Formiranje i rad čitaonica

Formiranje sokolskih društava

Krupne društvene promjene na svjetskoj sceni u XVIII i XIX vijeku, dakako, uticale su i na ovdašnje prilike. Ilirski pokret i ideja narodnog preporoda pobuđivali su želje za nacionalnom emancipacijom, razvojem prosvjete i kulture, te za ujedinjenjem Južnih Slovena.
Budva je dala književnika i političara Stefana Mitrova Ljubišu, čija su djela umnogome odredila pravce kulturnog i prosvjetnog djelovanja ne samo u Budvi, nego i na području Boke i Dalmacije.
Ne može se sa sigurnošću utvrditi vrijeme kada počinje organizovan rad čitaonica na području Budve. U „Srpskom dalmatinskom magazinu“ za 1864. godinu, koji je izlazio u Zadru, u rubrici „Predbrainci“ među 25 pretplatnika nalazi se i Čitaonica budvanska. Poslije Risna i Kotora, ovo je najstarija čitaonica u Crnoj Gori. Nešto kasnije, pominje se poslužitelj Čitaonice Andrija Vučetić. Krajem XIX vijeka radila je pod imenom „Srpska čitaonica“, a bila je smještena na prvom spratu prostrane i uređene kuće Toma Luketića. Zidovi su bili ukrašeni slikama na kojima su se nalazile znamenite ličnosti – Njegoš, Ljubiša, Vuk Karadžić, kao i reprodukcijama slika Paja Jovanovića sa rodoljubivim motivima. Knjige su bile smještene u ormarićima, a Čitaonica je bila pretplaćena na izdanja Srpske književne zadruge i redovno je primala crnogorsku i srpsku štampu, kao i časopise – godišnjake sa kulturno-književnom sadržinom. Tako su ondašnjim čitaocima bili dostupni „Glas Crnogorca“ i druge novine, među kojima i zagrebački „Obzor“. Čitaonica je imala svoj pečat, bila registrovana kao društvo, a Uprava Čitaonice birala se na godišnjim skupštinama. Članarinom i dobrovoljnim prilozima finansiran je njen rad. Čitaonica se aktivno bavila organizovanjem kulturno-zabavnog programa sa nacionalnim obilježjem. Njena aktivnost bila je usredsređena na okupljanje rodoljuba za borbu protiv Austrije i za povezivanje s oslobodilačkim pokretom u Crnoj Gori. U sjećanjima članova nekadašnje Čitaonice ostale su uspomene na slavlje organizovano povodom uspjeha crnogorske i srpske vojske u Balkanskim ratovima. Takođe, priređivane su proslave Savindana i drugih praznika, a kao naročito aktivni članovi Čitaonice u to vrijeme pominju se, između ostalih: David Ljubiša, Špiro Luketić, Milan Petrović, Mitar Rađenović i Savo Zambelić. Austrijske vlasti su budno pratile rad Čitaonice čiji su članovi morali imati na umu činjenicu da su građani Austrougarske monarhije i da po toj osnovi podliježu odgovornosti.
Uporedo sa radom „Srpske čitaonice“ u Budvi je 1900. godine formirano Hrvatsko društvo „Sloga“, koje je imalo čitaonicu sa manjom bibliotekom. „Sloga“ je svoj nacionalni program takođe pokazivala lojalnošću austrijskim vlastima, pridržavajući se ideje kulturne autonomije u okviru Austrougarske. Ovo hrvatsko društvo bilo je naročito aktivno u organizovanju kulturno-zabavnog programa i imalo je svoju muziku („Hrvatska muzika“). Dobri međusobni odnosi u duhu razvijanja bratstva i poštovanja vjerskih i drugih običaja, predstavljali su osnov i plod saradnje „Sloge“ i „Srpske čitaonice“. Bilo je uobičajeno da se na priredbama jedne ili druge čitaonice sastaju članovi i pružaju jedni drugima pomoć. Oba društva su imala ulogu u formiranju sokolskih društava po ugledu na „češku braću“. Formiranju sokolskih organizacija u našim krajevima početkom XX vijeka doprinijela je posjeta velike grupe Sokola iz Praga. U Budvi su formirana dva društva u okvirima rada čitaonica. „Hrvatski soko“ formiran je 1910. godine, a dvije godine kasnije, dakle 1912, i „Srpski soko“, čiji je rad nasilno prekinut odlukom austrijskih vlasti 1914. godine, nakon izbijanja rata.
Nakon oslobođenja 1918. godine nastavljen je rad Čitaonice i društva „Soko“ pod nazivom „Društvo čitaonica – Budva“. Međutim, usljed teških materijalnih prilika, rad Čitaonice nije bio naročito aktivan. Iz sačuvane arhivske građe „Društva čitaonica“, kao i arhive „Sokolskog društva“, vidi se da je „Društvo čitaonica“ oformljeno 1926. godine. Društva su na Skupštini dobrovoljno odlučila da se spoje. U to vrijeme Društvo je imalo 75 članova koji su redovno plaćali članarinu od pet dinara. Čitaonica je imala svoje prostorije, biblioteku i bila je pretplaćena na nekoliko listova.
Aktivnosti na širenju pozorišnog amaterizma i organizovanju kulturno-zabavnih programa odvijale su se kroz rad „Srpskog diletantskog društva“, koje je formirano u Budvi 1923. godine.
Kao što se „Društvo čitaonica – Budva“ spojilo sa „Sokolskim društvom“ 1926. godine, tako je došlo do spajanja Hrvatskog društva „Sloga“ sa „Sokolskim društvom“, te je Hrvatska čitaonica prestala da radi kao posebna društvena organizacija, a njena djelatnost je uklopljena u jedinstveno Sokolsko društvo Budva.

Organizacija i rad budvanske čitaonice nakon rata

Rad budvanske čitaonice prekinut je tokom Drugog svjetskog rata.
Nakon oslobođenja, 1946. godine, otvorena je Biblioteka sa čitaonicom koja je sve do 1960. godine radila kao samostalna ustanova, a tada je pripojena Narodnom univerzitetu. Za vrijeme integracije kulturnih ustanova, u sastav Narodnog univerzitete kao organizacione jedinice ušli su: Bioskop u Budvi, Bioskop u Petrovcu, Biblioteka sa čitaonicom u Budvi, Biblioteka sa čitaonicom u Petrovcu, Arheološki muzej u Budvi. Biblioteka je tada imala oko 3000 knjiga i dobijala je 26 raznih listova i časopisa, dok je čitaonica imala 22 sjedišta. U 1965. godini imala je 350 članova, koji su na čitanje uzeli oko 2000 knjiga, a čitaonicu je koristilo oko 6000 posjetilaca. Biblioteka nije imala stalno zaposleno stručno lice, već je poslove obavljao radnik Univerziteta. U sklopu Narodnog univerziteta Biblioteka je radila sve do 1967. godine.
Od 2. novembra 1967. godine, kada je doneseno rješenje SO Budva o osnivanju „Centra za kulturno-umjetničku djelatnost“, Biblioteka nastavlja rad u sastavu Centra do 10. jula 1972. kada je osnovan Kulturni centar u Budvi u okviru kojeg radi i Biblioteka. Kulturni centar je 26. decembra 1978. preimenovan u Kulturno-informativni centar.
Za vrijeme poslovanja Biblioteke u sklopu Kulturnog centra, obnavljan je Stari grad nakon zemljotresa, pa je bilo predviđeno da se 1987. godine Biblioteka preseli u zgradu na Trgu pjesnika, za koju se malo kasnije ispostavilo da pripada Katoličkoj crkvi. Zamišljena veza Biblioteke sa Trgom pjesnika bila je dakako prihvatljiva ideja sa stanovišta odvijanja programa na popularizaciji knjiga. Arhitekta Slobodan Mitrović uradio je projekat za prostor u samoj zgradi, međutim, nakon apela i protestnih pisama upućenih od strane Katoličke crkve, i po završetku radova na unutrašnjem uređenju prostora o trošku SO Budva i SIZ-a za kulturu i sport, zgrada je bez nadoknade za uložena sredstva vraćena Katoličkoj crkvi, uz prećutni dogovor da se prostor crkve Santa Marija in Punta dodijeli tokom ljetnjeg perioda Gradu teatru za održavanje programa.

Biblioteka u sastavu JU „Muzeji, galerija i biblioteka“

Decembra 1991. godine doneseno je rješenje o formiranju JU „Muzeji, galerija i biblioteka“, a početkom 1992. godine donijeta su akta Ustanove u sklopu koje radi i Biblioteka. Tokom godina mijenjani su samo nazivi institucija u okviru kojih je funkcionisala i još uvijek na taj način funkcioniše Biblioteka. Do 1979. godine Biblioteka je bila smještena na prvom spratu zgrade Doma kulture „Gojko Krapović“. Tokom zemljotresa uništen je veliki broj knjiga o kojima nema evidencije u arhivi. U januaru 1980. godine Biblioteka je preseljena u suteren OŠ „Stefan Mitrov Ljubiša“, na mjestu gdje se danas nalaze prostorije Muzičke škole. Na proljeće iste godine prostorije Biblioteke su poplavljene. Prema podacima tadašnjih djelatnika, uništeno je 2089 knjiga kojima u inventarnim knjigama nema traga.
Godine 1986. Biblioteka se seli u obnovljenu zgradu Doma kulture „Gojko Krapović“ u namjenski izgrađeni prostor u prizemlju. Jedina filmska kuća u Crnoj Gori, „Zeta film“, katastarski se uknjižila na cjelokupan prostor Doma kulture, pa je i naplaćivala zakupninu prostora svim kulturnim institucijama i Informativnom centru, od čega je „Zeta film“ materijalno obezbjeđivao svoj rad. Tokom niza godina izdvajana su ogromna sredstva za zakup prostora u kojem je smještena Biblioteka. Od 1992. do 2003. godine vođene su aktivnosti u cilju da nadležni u SO Budva donesu odluku o izgradnji nove zgrade na zemljištu pored stare pošte, zadužbini Toma Luketića, u čijoj kući je radila i prva budvanska čitaonica. Projekat za zgradu Biblioteke na pomenutom zemljištu uradio je Vladimir Luketić, no još uvijek do realizacije izgradnje nije došlo.
U 2004. godini zgrada „Zeta filma“ je privatizovana, a Biblioteka još uvijek ima podstanarski status. Budući da se na prostoru kod Pošte gradi prostor za Biblioteku, najavljuje se da će do useljenja doći tokom 2009. godine.

Uloga čitaonice u popularizaciji knjige

Biblioteka i Moderna galerija do juna 1992. godine bile su smještene u istom prostoru, u zgradi „Zeta filma“. U nekadašnjem prostoru Moderne galerije, nakon njenog preseljenja u Stari grad, otvorena je čitaonica sa 20 sjedišta. Umjesto na dotadašnjih 116 m2, pomenutim proširenjem za čitaonički prostor, rad Biblioteke odvija se na prostoru od 255 m2. Nedugo nakon otvaranja čitaonice uslijedili su protesti i negodovanja u vezi sa proširenjem Biblioteke, jer je, navodno, taj prostor trebalo da zakupi Vojvođanska banka. Na mnogobrojnim sastancima u prisustvu rukovodstva Opštine, predstavnika „Zeta filma“ i Biblioteke, SO Budva se obavezala da će plaćati zakupninu za cjelokupan prostor koji koristi Biblioteka.
U improvizovanom čitaoničkom prostoru, u koji je preseljen i fond stručne, referalne i zavičajne zbirke, godinama su se odvijali kulturni programi u organizaciji Biblioteke. U čitaonici se nalazio klavir. Pored književnih večeri, recitala budvanskih učenika, igrokaza mališana iz vrtića, te predstavljanja zavičajnih autora, organizovane su i izložbe knjiga, likovne izložbe učenika, koncerti učenika Škole za osnovno muzičko obrazovanje, kao i kursevi stranih jezika. Rastom fonda bibliotečke građe, smanjivao se prostor čitaonice, te stoga više nije bilo moguće programe organizovati u čitaonici. Za programsku svrhu korišćeni su prostor u hotelu Mogren, zatim amfiteatar Srednje škole, a kasnije – prostor Moderne galerije u Starom gradu, koji se i danas koristi u te svrhe. Vodilo se računa o tome da nivo naše kulturne ponude bude na visini. Gostovali su najpoznatiji autori, ne samo iz oblasti lijepe književnosti već iz svih oblasti znanja: istorije umjetnosti, medicine, arhitekture, prava, ekonomije. Među njima su: Oliver Injac, Vladan Matijević, Mirko Kovač, Svetislav Basara, Eva Ras, Daša Drndić, Gordana Ćirjanić, Ratko Božović i mnogi drugi stvaraoci riječi. Posebna pažnja je usmjerena na promovisanje knjiga autora sa područja opštine Budva. Do 2003. godine, shodno konceptu o aktivnostima drugih kulturnih institucija u Budvi, rad Biblioteke je bio u koordinaciji sa radom škola i Grada teatra, tako da se rad Biblioteke na programskom, kulturno-propagandnom polju djelovanja, u najvećoj mjeri realizovao u periodu od septembra do jula.

Jubilej Biblioteke – 140 godina trajanja

Povodom 140 godina rada i trajanja, Biblioteka je 2004. godine dobila najznačajnije opštinsko priznanje – Novembarsku nagradu. U stanju opšte besparice, iste godine prvi put u istoriji postojanja Biblioteke, zbog neizmirenih zarada, štrajkovali su bibliotečki radnici, obavljajući minimum procesa rada – četiri sata dnevno. Ova će godina biti upamćena i po tome što je zgrada „Zeta filma“ prodata, a u njoj Biblioteka nastavlja svoj podstanarski staž.
U povodu Jubileja, SO Budva je za potrebe Biblioteke obezbijedila profesionalni fotokopir aparat, telefaks, kancelarijski materijal, te izložbene police. Novčani dio Novembarske nagrade upotrijebljen je za nabavku računara i skenera. U odnosu na 2000. godinu, kada je knjižni fond uvećan za 2918 knjiga, u 2004. godini nabavljeno je 2,8 puta manje knjiga. U tom periodu Biblioteka raspolaže fondom od 70115 knjiga, od čega u matičnoj biblioteci u Budvi ima 57226, a u područnom odjeljenju u petrovačkoj biblioteci 12889 knjiga, a Biblioteka dobija dnevne listove „Vijesti“, „Dan“, „Pobjeda“ i „Politika“. U 2004. godini imala je 971 člana u Budvi i Petrovcu. Zahvaljujući sponzorima prikupljena su sredstva za tradicionalni odlazak bibliotečkih radnika na Međunarodni sajam knjiga u Beogradu.

Savremene prilike

U daljem periodu, do kraja 2006. godine, radilo se ne samo na uvećanju knjižnog fonda koji je tada brojao 78419 svezaka u objema bibliotekama već i na obezbjeđivanju uslova za nesmetano obavljanje poslova, što se prije svega odnosi na nabavku računara i računarske opreme, njihovo umrežavanje, uvođenje ADSL linije za internetski saobraćaj, kako bi se pripremila platforma za prelazak u novi programski sistem obrade knjiga – COBISS.
Prvi put nakon 20 godina omogućeno je svim zaposlenima u Biblioteci da posjete dva sajma knjiga, podgorički i beogradski, kao i prisustvovanje seminaru „Liderstvo u bibliotekarstvu“ u Beogradu i godišnjoj „COBISS konferenciji“ u Mariboru.
Godine 2007. Biblioteka, zajedno sa područnim odjeljenjem u Petrovcu, broji 81543 sveske, dok je za narednu godinu taj broj povećan na 85028 svzaka, od čega su 2804 na stranim jezicima.
Potpisivanjem Ugovora o punopravnom članstvu Biblioteke u bibliotečko-informacionom sistemu COBISS obezbijeđeni su uslovi za edukaciju zaposlenih kroz savjetovanja, radionice, kurseve i seminare. Posjeta sajmovima knjiga ima tendenciju proširivanja, tako da su, osim beogradskog i podgoričkog, zaposleni bili u prilici posjetiti gotovo sve sajmove u okruženju: sarajevski, novosadski i, prvi put, Sajam knjiga u Zagrebu, gdje je postignut dogovor sa izdavačkom kućom Fraktura iz Zagreba o nabavci knjiga hrvatskih izdavača, što je i realizovano, tako da je budvanska Biblioteka među prvima, ako ne i prva, u Crnoj Gori uspostavila gotovo dvije decenije prekinutu saradnju sa izdavačima sa ex jugoslovenskih prostora. Pored dnevnih listova: „Vijesti“, „Pobjeda“, „Dan“ i „Politika“, pretplaćena je i na časopise za književnost kulturu i društvena pitanja: „Plima plus“ i „Ars“, a planirana je i pretplata na „Maticu“, časopis za društvena pitanja, nauku i kulturu koji izdaje Matica crnogorska.
U 2008. godini upisana su 862 korisnika, pri čemu u budvanskoj biblioteci broj upisanih iznosi 729, a u petrovačkoj 133.
Biblioteka, zajedno sa područnim odjeljenjem u Petrovcu, ima 12 zaposlenih, među kojima su četiri bibliotekara, jedan viši knjižničar i sedam knjižničara. Obrada bibliotečkog materijala vrši se po međunarodnim standardima: ISBDM, ISBDS, ISBDA i UDK sistemu. Kompletna književnost smještena je u dijelu za izdavanje van bibliotečkog prostora, dok su referalni, stručni fond, kao i fond zavičajne zbirke smješteni u čitaoničkom prostoru van kojeg se ne može koristiti. Cjelokupan knjižni fond obrađen je u programu BIBLIO, a sa dobijanjem licenci prešlo se na COBISS programski sistem obrade knjiga.
Najstarija knjiga u Biblioteci datira iz 1887. godine. To je „Srbija: opis zemlje, naroda i države“ autora Vladimira Karića. Nabavka bibliotečkog materijala tekućeg i retrospektivnog vrši se najčešće kupovinom, ali i razmjenom i poklonima. U nedostatku nekog od pomenutih vidova nabavke može se vršiti fotokopiranje ili skeniranje publikacija (naročito serijskih) koje nijesu kompletirane. Među brojnim poklonodavcima, darovaocima knjiga Biblioteci, nalaze se kako pojedinci, tako i Ustanove. Iz dužeg popisa poklonodavaca izdvojili bismo ustanove sadašnje i nekadašnje: Jadranski sajam, Budvansku rivijeru, Montenegroturist, Morsko dobro, Budvansku osnovnu banku, te izdavačke i kulturne institucije poput Crnogorske akademije nauka i umjetnosti, Centralne narodne biblioteke „Đurđe Crnojević“, Oktoiha i Unireksa, i pojedince poklonodavce, među kojima je porodica Medin, zatim dr Miroslav Luketić, Vesna Vasović, Ivanica Lalić i mnogi drugi.

Zavičajna zbirka

Na osnovu Zakona o bibliotečkoj djelatnosti jedan od osnovnih zadataka i obaveza opštinskih narodnih biblioteka je formiranje zavičajnog fonda. Biblioteka grada Budve je formirala zavičajnu zbirku 1990. godine. Od tada počinje organizovano da radi na sakupljanju bibliotečkog materijala koji je u vezi sa zavičajnim fondom.
Prvo su izdvojene publikacije koje je Biblioteka imala u svom posjedu, zatim se krenulo u akciju prikupljanja materijala iz privatnih biblioteka, iz javnih ustanova i preduzeća, izdavačkih kuća, javnih i nacionalnih biblioteka, arhiva, izradom fotokopija, kao i evidencijom potreba zavičajne zbirke. Najznačajniju pomoć Biblioteka je dobila od Istorijskog arhiva iz Budve, na čelu sa dr Miroslavom Luketićem.
Shvatajući težinu i ozbiljnost posla koji je otpočela, Biblioteka je tražila pomoć institucija, stvaralaca sa područja budvanske opštine, kulturnih i javnih pregalaca, autora mnogobrojnih publikovanih i nepublikovanih radova koji su se bavili ili se bave istraživanjem kulturne prošlosti i sadašnjosti područja opštine Budva.
Zavičajna zbirka je poseban fond Biblioteke grada Budve. Zbirku sačinjava bibliotečki materijal koji se svojom sadržinom odnosi na teritoriju opštine Budva, kao geografskog, etničkog, istorijskog, kulturnog i ekonomsko-političkog područja.
Zbirci pripadaju djela svih autora koji su rodom iz budvanske opštine, kao i bibliotečki materijal autora rođenih na teritoriji opštine Budva, čak i u slučaju da je ovaj nastao van granica opštine Budva i van državnih granica Crne Gore. Bibliotečki materijal autora koji nisu rođeni u Budvi, ali dugi niz godina žive i rade na području opštine Budva i svojim stvaralaštvom utiču na razvoj i afirmaciju lokalne zajednice ulazi u sastav zavičajne zbirke. Takođe, u zbirku ulazi sva građa koja je objavljena (štampana) na teritoriji opštine Budva, bez obzira na njenu sadržinu i mjesto rođenja njenog stvaraoca, kao i propagandni materijal i zbornici radova sa naučnih skupova koji su održani na području opštine Budva, iako njihovi autori i teme koje obrađuju nisu u vezi sa područjem opštine Budva.
Pod bibliotečkim materijalom zbirke podrazumijevaju se: monografske publikacije štampane i na drugi način umnožene, periodične publikacije, stare i rijetke knjige – rukopisna građa, zatim kartografske publikacije, grafičke mape i gravire, muzikalije, neknjižni materijal (kasete, gramofonske ploče, filmovi, fotografije, razglednice, video kasete, CD diskete i savremeni multi medijalni materijal), te službeni dokumentaciono-informativni materijal ustanova, organizacija, društava i udruženja sa područja zavičaja.
Sve navedeno ulazi u fond zbirke bez vremenskog i jezičkog ograničenja.
U UNESCO-ovom softverskom paketu CDS/ISIS aplikacija BIBLIO, cjelokupno su obrađene monografske publikacije zavičajne zbirke. U izradi je bibliografija „Primorskih novina“.

Primorske novine

Prvi broj ovog časopisa izašao je 13. jula 1972. god. To je bio lokalni list sa čisto informativnom funkcijom. Izlazio je dva puta mjesečno na osam strana. U tadašnje vrijeme nije bilo ni dnevnih listova, ni radio-stanica, ni televizija, samo je postojao Radio Titograd i „Pobjeda“ koja je izlazila dva puta nedeljno, pa je stoga značaj ovog lista bio izuzetno veliki. Godine 1974. stanje na nivou republike bilo je nešto bolje, „Pobjeda“ prelazi na dnevno izlaženje, počinje sa radom i TVCG, povećava se broj dopisnika iz tadašnje Jugoslavije i iz Budve. Do sredine 1987. god. „Primorske novine“ izlaze dva puta mjesečno, a tokom ljeta iste te godine počinju da izlaze desetodnevno. Međutim to je trajalo kratko, samo par mjeseci. Od ljeta 1988. god. do septembra 1991. izlazile su jedan put mjesečno, a pred kraj 1991. god jedan broj je izlazio za više mjeseci. Od tada do 22. novembra 1994. god. list nije izlazio, a do 2002. izlazio je jedan put mjesečno na 24 stranice. Od septembra 2002. do oktobra 2003. u „Primorskim novinama“ su objavljivani tekstovi i ostalih primorskih gradova. Tada je list izlazio na 20 stranica. Godine 2003. u Crnoj Gori stupa na snagu novi medijski zakon po kojem državi i opštini nije dozvoljeno da iz budžeta finansira medije i tada su novine prestale da izlaze. Tada je prestalo da izlazi sedam lokalnih novina, sem „Primorskih“: „Boka“, „Barske novine“, „Cetinjske novine“, „Nikšićke novine“, „Polis“ („Titogradska tribina“), „Sloboda“ iz Berana i „Bjelopoljske novine“. Jedino su nastavile da izlaze „Pljevaljske novine“, koje su privatizovane.

Biblioteka „Stefan Mitrov Ljubiša“ u Petrovcu

Prva čitaonica u Paštrovićima formirana je u Kastel – Lastvi, današnjem Petrovcu 1890. godine pod nazivom „Srpska čitaonica“. Program njenog rada sličio je programu ostalih čitaonica u primorskim mjestima. U okviru ideje o narodnom preporodu u drugoj polovini XIX vijeka jasno je i zalaganje za narodni jezik. Želja da knjige na maternjem jeziku budu dostupne širokom krugu ljudi bila je pokretač osnivanja čitaonice. Prvoizabrani predsjednik Čitaonice, Stijepo (Stefan) Medin, zajedno sa Ivom Perazićem, na prvoj Svetosavskoj večeri godine 1891. dao je prilog za nabavku namještaja za Čitaonicu. Pored pomenute dvojice, kao osnivači Čitaonice pominju se učitelj Jovo Javor i slikar Marko Gregović.
Posjeta čitaonici bila je zabranjena pripadnicima austrougarske vojske. Rad čitaonice bio je zasnovan na razvijanju svijesti o prosvjećivanju i borbi za oslobođenje od okupatora.
Mnogi mještani i iseljenici iz Paštrovića pomagali su rad i razvoj Čitaonice. Izvršena je pretplata na više listova i časopisa: „Glas Crnogorca“, „Srpska riječ“, „Dubrovnik“, „Bosanska vila“, „Vrač i pogađač“ i „Srđ“. Nabavljane su knjige iz Cetinja, Beograda, Novog Sada i drugih mjesta. Godine 1906. društvo „Srpska čitaonica“ podiglo je vlastitu zgradu koja je srušena u zemljotresu 1979. godine. U okviru Čitaonice, 1911. godine osnovano je prvo Sportsko – sokolsko društvo. U toku prvog svjetskog rata prekinut je rad čitaonice, a nastavljen je u 1919. godini. Januara te godine, administrativnom podjelom paštrovske opštine na petrovačku i svetostefansku, Čitaonica u Petrovcu nastavlja rad samostalno, po svojim pravilima i propisima. Naročito su zapažene aktivnosti Čitaonice u periodu postojanja Crvene komune od 1920–1921. godine. Pod okriljem Čitaonice, pored Sokolskog društva, osnovani su i Turističko društvo „Primorje“ 1925. godine, kao i Kulturno – prosvjetno društvo „Primorje“, koje je do Drugog svjetskog rata imalo i svoj orkestar.
Biblioteka sa čitaonicom naročito je uspješno radila nakon oslobođenja. U 1965. godini imala je 2500 knjiga i čitaonicu sa 26 sjedišta, a brojala je 95 članova. Dobijala je 11 listova i časopisa i bila otvorena za rad sa čitaocima četiri sata dnevno.

INFO:

Adresa: Ulica Mediteranska /zgrada Zeta filma/
85310 Budva
Telefon: +382(0)33 452037
Kontakt osobe za COBISS:
E-mail: bibliotekabd@t-com. me

Radno vrijeme Biblioteke i čitaonice u Budvi:
svakog radnog dana od 08 do 20 časova
subotom od 08 do 13 časova

Radno vrijeme Biblioteke u Petrovcu:
svakog radnog dana od 08 do 16 časova
subotom od 08 do 13 časova

IZVOD IZ PRAVILA BIBLIOTEKE:

• Upisnina i korišćenje knjižnog fonda za kalendarsku godinu iznosi 10 eura za učenike, studente i penzionere, odnosno 12 eura za ostale strukture građanstva
• Djeca predškolskog uzrasta besplatno se učlanjuju
• Članovi porodice, ukoliko se jedno lice iz te porodice pretplati na korišćenje bibliotečkih usluga, ostvaruju pravo na besplatno učlanjenje u Biblioteku
• Mogu se zadužiti najviše tri knjige na 14 dana
• Zaduženje se može produžiti na još 14 dana
• Oštećenu, kao i izgubljenu knjigu korisnik je dužan da zamijeni novom istom knjigom ili da plati trostruku vrijednost oštećene/izgubljene knjige
• Na korišćenje van prostorija Biblioteke pozajmljuju se knjige iz oblasti beletristike i dječije književnosti. Ostali bibliotečki materijal (periodična, stručna, zavičajna, referalna literatura, kao i knjige koje Biblioteka posjeduje samo u jednom primjerku) može se koristiti jedino u čitaoničkom prostoru Biblioteke